Stok affıyla ilgili olarak Yeminli Mali Müşavir Erkan Gürboğa’nın hazırlamış olduğu makale.
Kamuoyunda uzun süredir beklenen kamu alacaklarının
yeniden yapılandırmasına ilişkin kanun tasarısı Türkiye Büyük Millet
Meclisi tarafından kabul edilerek Cumhurbaşkanının onayına sunulmuştur.
Kanun Cumhurbaşkanı tarafından onaylanıp, Resmi Gazete’de yayınlanması
ile birlikte yürürlüğe girecektir. Kanunun en önemli hükümlerinden
biride stok affıdır. Bunun yanında stok affı ile ilgili hükümler
arasında kasa fazlalığı ve ortaklar cari hesabına ilişkin düzenlemelerde
yer almaktadır.
A-İşletmede mevcut olduğu halde kayıtlarda yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlar
- Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri (adi, kollektif ve adi
komandit şirketler dâhil), işletmelerinde mevcut olduğu halde
kayıtlarında yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşları
kendilerince veya bağlı oldukları meslek kuruluşunca tespit edilecek
rayiç bedel ile bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın
sonuna kadar bir envanter listesi ile vergi dairelerine bildirmek
suretiyle defterlerine kaydedebilirler. Bu hükümle Gelir veya Kurumlar
Vergisi mükellefleri kayıtlarında yer almayan stokları, demirbaşları,
makine ve teçhizatlarını yasal defterlerine kaydetme etme imkanı
tanınmıştır. Bildirime dâhil edilen kıymetler için amortisman ayrılmaz.
- Beyan edilen; genel orana tabi makine, teçhizat, demirbaş ve
emtiaların bedeli üzerinden % 10 oranı, indirimli orana tabi diğer
makine, teçhizat, demirbaş ve emtiaların bedeli üzerinden tabi olduğu
oranların yarısı esas alınarak katma değer vergisi hesaplanır. Buna göre
eğer Mallar;
%18 oranında KDV’ye tabi ise
%10
%8 oranında KDV’ye tabi ise
%4
%1 oranında KDV’ye tabi ise
%0,5
Oranında hesaplanan KDV 2 nolu beyanname ile beyan edilir. Beyan edilen
bu tutarlar beyanname verme süresi içinde ödenir. Makine, teçhizat ve
demirbaşlar üzerinden ödenen bu vergi hesaplanan katma değer vergisinden
indirilemez. Emtia üzerinden ödenen vergi genel esaslara göre
indirilir. Örneğin X mükellefinin 100.000 TL tutarında kütlü pamuğu
bulunmakta olup, bu tutar deftere kayıtlı değildir. Buna göre Kütlü
Pamukta KDV oranı %8 olmasına karşın mükellef bunun yarısı olan %4
oranını esas alacak, buna göre 100.000 X%4=4.000 TL KDV’yi 2 nolu KDV
beyannamesinde beyan edecek aynı süre içinde ödeyecektir. Ödenen bu
tutar 1 nolu KDV beyannamesinde indirim konusu yapılacaktır. Ancak kayıt
dışı tutulan kıymet eğer makine, teçhizat veya demirbaş ise bu
kıymetler üzerinden hesaplanan KDV 2 nolu KDV beyannamesi ile beyan
edilmesine karşın 1 nolu beyannamede indirim konusu yapılamaz.
Diğer taraftan bildirilen kıymetlerin satılması halinde satış bedeli,
bunların deftere kaydedilen değerinden düşük olamaz. Yukarıdaki örnekte
deftere kaydedilen 100.000 TL tutarındaki kütlü pamuk hiçbir şekilde
100.000 TL aşağısı bir bedelle satılamaz.
B-Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan emtia
Gelir
ve kurumlar vergisi mükellefleri (adi, kollektif ve adi komandit
şirketler dâhil), kayıtlarında yer aldığı halde işletmelerinde mevcut
olmayan emtialarını, bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın
sonuna kadar, aynı nev’iden emtialara ilişkin cari yıl kayıtlarına göre
tespit edilen gayrisafi kâr oranını dikkate alarak fatura düzenlemek ve
her türlü vergisel yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle kayıt ve
beyanlarına intikal ettirebilirler. Gayrisafi kâr oranının cari yıl
kayıtlarına göre tespit edilemediği hallerde, mükellefin bağlı olduğu
meslek odalarının belirleyeceği oranlar esas alınır. Örneğin mükellefin
kayıtlarında yer alan ancak gerçekten önceki dönemlerde faturasız
satılan 100.000 TL tutarında kütlü pamuğu bulunmaktadır. Bu durumda
mükellefin kayıtlarına göre karlılık oranının %5 olduğunu farz
ettiğimizde mükellef 100.000X%5=5.000 TL +100.000=105.000 TL tutarında
mal bedeli ve bu tutar üzerinden %8 KDV hesaplamak suretiyle satış
faturası düzenleyecek ve bu tutarlara ilişkin beyannamelerini
düzenleyecektir.
C- Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan kasa mevcudu
Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan kasa mevcudu hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır:
Bilanço esasına göre defter tutan kurumlar vergisi mükellefleri,
31/12/2010 tarihi itibarıyla düzenleyecekleri bilançolarında görülmekle
birlikte işletmelerinde bulunmayan kasa mevcutlarını bu Kanunun
yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar vergi dairelerine
beyan etmek suretiyle kayıtlarını düzeltebilirler.
Bu kapsamında beyan edilen tutarlar üzerinden % 3 oranında hesaplanan
vergi, beyanname verme süresi içinde ödenir. Örneğin İşletmenin
kayıtlarına göre; 100 Kasa hesabında 1.000.000 TL kayıtlı olup, gerçekte
kasa mevcudunda böyle bir para bulunmamaktadır. Mükellef bu tutar
üzerinden 1.000.000X%3=30.000 TL vergiyi ödemeleri gerekmektedir. Ödenen
vergiler, gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmez; beyan edilen
tutarlar ve ödenen vergiler, kurumlar vergisi matrahının tespitinde
gider olarak kabul edilmez.
D-Ortaklardan alacaklar
Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan ortaklardan alacaklar hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır:
Bilanço esasına göre defter tutan kurumlar vergisi mükellefleri,
31/12/2010 tarihi itibarıyla düzenleyecekleri bilançolarında görülmekle
birlikte işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri
dolayısıyla (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortaya çıkan)
ortaklarından alacaklı bulunduğu tutarlar ile ortaklara borçlu bulunduğu
tutarlar arasındaki net alacak tutarlarını bu Kanunun yayımlandığı
tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar vergi dairelerine beyan etmek
suretiyle kayıtlarını düzeltebilirler.
- Beyan edilen tutarlar üzerinden % 3 oranında hesaplanan vergi, beyanname verme süresi içinde ödenir.
- Örneğin; X A.Ş.’nin 31.12.2010 tarihli bilançosunda; Ortaklardan Alacaklar=4.350.000 TL’dir.
Ortaklara Borçlar = 2.250.000 TL’dir.
- Öncelikle ortaklardan alacaklar ile ortaklardan borçların farkı alınır.
4.350.000 – 2.250.000 = 2.100.000,00 TL
- Bu tutar üzerinden %3 oranında vergi hesaplanır, vergi dairesine ödenir.
- 2.100.000 x %3 = 63.000 TL’nin bağlı bulunulan vergi dairesine ödenmesi gerekir.
Ödenen vergiler, gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmez; beyan
edilen tutarlar ve ödenen vergiler, kurumlar vergisi matrahının
tespitinde gider olarak kabul edilmez.
E- Sonuç
Stok affı mükelleflere çok önemli avantajlar getirmekte olup,
mükelleflerin kayıtları ile gerçek durumun uyum sağlaması acısından
önemli düzenlemeler içermektedir. İleride yüklü bir vergi tarhiyatı ile
karşı karşıya kalmamak için stok affından tüm mükelleflerin yararlanması
yararlarına olacaktır. Kamuoyunda uzun süredir beklenen kamu alacaklarının yeniden yapılandırmasına ilişkin kanun tasarısı Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilerek Cumhurbaşkanının onayına sunulmuştur. Kanun Cumhurbaşkanı tarafından onaylanıp, Resmi Gazete’de yayınlanması ile birlikte yürürlüğe girecektir. Kanunun en önemli hükümlerinden biride stok affıdır. Bunun yanında stok affı ile ilgili hükümler arasında kasa fazlalığı ve ortaklar cari hesabına ilişkin düzenlemelerde yer almaktadır.
A-İşletmede mevcut olduğu halde kayıtlarda yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşlar
- Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri (adi, kollektif ve adi komandit şirketler dâhil), işletmelerinde mevcut olduğu halde kayıtlarında yer almayan emtia, makine, teçhizat ve demirbaşları kendilerince veya bağlı oldukları meslek kuruluşunca tespit edilecek rayiç bedel ile bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar bir envanter listesi ile vergi dairelerine bildirmek suretiyle defterlerine kaydedebilirler. Bu hükümle Gelir veya Kurumlar Vergisi mükellefleri kayıtlarında yer almayan stokları, demirbaşları, makine ve teçhizatlarını yasal defterlerine kaydetme etme imkanı tanınmıştır. Bildirime dâhil edilen kıymetler için amortisman ayrılmaz.
- Beyan edilen; genel orana tabi makine, teçhizat, demirbaş ve emtiaların bedeli üzerinden % 10 oranı, indirimli orana tabi diğer makine, teçhizat, demirbaş ve emtiaların bedeli üzerinden tabi olduğu oranların yarısı esas alınarak katma değer vergisi hesaplanır. Buna göre eğer Mallar;
%18 oranında KDV’ye tabi ise
%10
%8 oranında KDV’ye tabi ise
%4
%1 oranında KDV’ye tabi ise
%0,5
Oranında hesaplanan KDV 2 nolu beyanname ile beyan edilir. Beyan edilen bu tutarlar beyanname verme süresi içinde ödenir. Makine, teçhizat ve demirbaşlar üzerinden ödenen bu vergi hesaplanan katma değer vergisinden indirilemez. Emtia üzerinden ödenen vergi genel esaslara göre indirilir. Örneğin X mükellefinin 100.000 TL tutarında kütlü pamuğu bulunmakta olup, bu tutar deftere kayıtlı değildir. Buna göre Kütlü Pamukta KDV oranı %8 olmasına karşın mükellef bunun yarısı olan %4 oranını esas alacak, buna göre 100.000 X%4=4.000 TL KDV’yi 2 nolu KDV beyannamesinde beyan edecek aynı süre içinde ödeyecektir. Ödenen bu tutar 1 nolu KDV beyannamesinde indirim konusu yapılacaktır. Ancak kayıt dışı tutulan kıymet eğer makine, teçhizat veya demirbaş ise bu kıymetler üzerinden hesaplanan KDV 2 nolu KDV beyannamesi ile beyan edilmesine karşın 1 nolu beyannamede indirim konusu yapılamaz.
Diğer taraftan bildirilen kıymetlerin satılması halinde satış bedeli, bunların deftere kaydedilen değerinden düşük olamaz. Yukarıdaki örnekte deftere kaydedilen 100.000 TL tutarındaki kütlü pamuk hiçbir şekilde 100.000 TL aşağısı bir bedelle satılamaz.
B-Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan emtia
Gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri (adi, kollektif ve adi komandit şirketler dâhil), kayıtlarında yer aldığı halde işletmelerinde mevcut olmayan emtialarını, bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar, aynı nev’iden emtialara ilişkin cari yıl kayıtlarına göre tespit edilen gayrisafi kâr oranını dikkate alarak fatura düzenlemek ve her türlü vergisel yükümlülüklerini yerine getirmek suretiyle kayıt ve beyanlarına intikal ettirebilirler. Gayrisafi kâr oranının cari yıl kayıtlarına göre tespit edilemediği hallerde, mükellefin bağlı olduğu meslek odalarının belirleyeceği oranlar esas alınır. Örneğin mükellefin kayıtlarında yer alan ancak gerçekten önceki dönemlerde faturasız satılan 100.000 TL tutarında kütlü pamuğu bulunmaktadır. Bu durumda mükellefin kayıtlarına göre karlılık oranının %5 olduğunu farz ettiğimizde mükellef 100.000X%5=5.000 TL +100.000=105.000 TL tutarında mal bedeli ve bu tutar üzerinden %8 KDV hesaplamak suretiyle satış faturası düzenleyecek ve bu tutarlara ilişkin beyannamelerini düzenleyecektir.
C- Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan kasa mevcudu
Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan kasa mevcudu hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır:
Bilanço esasına göre defter tutan kurumlar vergisi mükellefleri, 31/12/2010 tarihi itibarıyla düzenleyecekleri bilançolarında görülmekle birlikte işletmelerinde bulunmayan kasa mevcutlarını bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar vergi dairelerine beyan etmek suretiyle kayıtlarını düzeltebilirler.
Bu kapsamında beyan edilen tutarlar üzerinden % 3 oranında hesaplanan vergi, beyanname verme süresi içinde ödenir. Örneğin İşletmenin kayıtlarına göre; 100 Kasa hesabında 1.000.000 TL kayıtlı olup, gerçekte kasa mevcudunda böyle bir para bulunmamaktadır. Mükellef bu tutar üzerinden 1.000.000X%3=30.000 TL vergiyi ödemeleri gerekmektedir. Ödenen vergiler, gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmez; beyan edilen tutarlar ve ödenen vergiler, kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmez.
D-Ortaklardan alacaklar
Kayıtlarda yer aldığı halde işletmede bulunmayan ortaklardan alacaklar hakkında aşağıdaki hükümler uygulanır:
Bilanço esasına göre defter tutan kurumlar vergisi mükellefleri, 31/12/2010 tarihi itibarıyla düzenleyecekleri bilançolarında görülmekle birlikte işletmenin esas faaliyet konusu dışındaki işlemleri dolayısıyla (ödünç verme ve benzer nedenlerle ortaya çıkan) ortaklarından alacaklı bulunduğu tutarlar ile ortaklara borçlu bulunduğu tutarlar arasındaki net alacak tutarlarını bu Kanunun yayımlandığı tarihi izleyen üçüncü ayın sonuna kadar vergi dairelerine beyan etmek suretiyle kayıtlarını düzeltebilirler.
- Beyan edilen tutarlar üzerinden % 3 oranında hesaplanan vergi, beyanname verme süresi içinde ödenir.
- Örneğin; X A.Ş.’nin 31.12.2010 tarihli bilançosunda; Ortaklardan Alacaklar=4.350.000 TL’dir.
Ortaklara Borçlar = 2.250.000 TL’dir.
- Öncelikle ortaklardan alacaklar ile ortaklardan borçların farkı alınır.
4.350.000 – 2.250.000 = 2.100.000,00 TL
- Bu tutar üzerinden %3 oranında vergi hesaplanır, vergi dairesine ödenir.
- 2.100.000 x %3 = 63.000 TL’nin bağlı bulunulan vergi dairesine ödenmesi gerekir.
Ödenen vergiler, gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmez; beyan edilen tutarlar ve ödenen vergiler, kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmez.
E- Sonuç
Stok affı mükelleflere çok önemli avantajlar getirmekte olup, mükelleflerin kayıtları ile gerçek durumun uyum sağlaması acısından önemli düzenlemeler içermektedir. İleride yüklü bir vergi tarhiyatı ile karşı karşıya kalmamak için stok affından tüm mükelleflerin yararlanması yararlarına olacaktır.